راهنمای انتخواب روغن موتور
یکی از مهمترین مباحث در حوزه روانکاری و انتخاب روغن موتور، شناخت صحیح استانداردهای کیفی API و درک فلسفهٔ تغییرات آنها در طی سه دههٔ گذشته است. برخلاف تصور رایج مصرفکنندگان، بالاتر بودن سطح کیفی API لزوماً به معنای مناسبتر بودن روغن برای همهٔ موتورها نیست. این تصور از آنجا نشأت میگیرد که اغلب افراد نمیدانند از سال 1998 به بعد، جهتگیری اصلی استانداردهای API از «افزایش سلامت موتور» به «کاهش آلایندگی و حفاظت از سیستم پسسوز» تغییر کرد.
تا قبل از 1998، استانداردهای API عمدتاً با هدف افزایش مقاومت در برابر سایش، پایداری حرارتی، کنترل پلیمریزاسیون و حفاظت از قطعات متحرک موتور تدوین میشدند. اما از این سال به بعد، فشارهای زیستمحیطی و قوانین سختگیرانهٔ آلایندگی در آمریکا و اروپا باعث شد که API تمرکز خود را از «طول عمر موتور» به «طول عمر سیستم کنترل آلایندگی» منتقل کند. مهمترین پیامد این تغییر، کاهش کنترلشدهٔ غلظت ZDDP (روی-دیتیو-فسفات) بود.
ZDDP یک افزودنی ضدسایش (Anti-Wear) و آنتیاکسیدان بسیار قدرتمند است که دههها بهعنوان مؤثرترین محافظ سطحی در تماسهای مرزی (Boundary Lubrication) استفاده میشد. اما فسفر و روی موجود در ZDDP در دماهای بالا تبخیر شده و روی سطح کاتالیزور و سنسور اکسیژن رسوب میکنند و موجب مسدود شدن منافذ فعال سطح کاتالیزور و کاهش بازده سنسور λ میشوند. به همین دلیل، API از سریهای SJ و SL به بعد شروع به کاهش تدریجی ZDDP فرمولاسیون روغن کرد.
این تغییر باعث بروز یک پدیدهٔ گسترده در اوایل دههٔ 2000 شد:
بسیاری از تولیدکنندگان با افزایش نرخ خرابی قطعاتی مانند تایپتهای هیدرولیک، بادامکها، اسبکها و سطح پیستون مواجه شدند. علت این موضوع کاهش محافظت ضدسایش در موتورهای قدیمیتری بود که طراحی آنها بر اساس روغنهای پرمقدار ZDDP انجام شده بود. در واکنش به این مسئله، خودروسازان برای جبران کاهش مواد ضدسایش، از پوششهای پیشرفتهٔ سطحی استفاده کردند؛ از جمله:
پوششهای پلیمری PTFE (تفلون صنعتی) روی دامن پیستون
پوششهای DLC (Diamond-Like Carbon) یا سرامیکی روی بادامکها و میلسوپاپها
همزمان، برای رعایت استانداردهای پاکیزگی موتور و سنسور اکسیژن و کاتالیزور دود، مقدار مواد پاککننده و شویندهٔ کلسیمی (Detergent/Dispersant) افزایش یافت. اگرچه این افزودنیها در کنترل لجن و اکسیداسیون مؤثر هستند، اما یک تعارض شیمیایی جدی با ZDDP دارند و شویندههای قلیایی کلسیمی لایهٔ محافظ ضدسایش تشکیلشده توسط ZDDP را تخریب میکنند.این تضاد افزودنیها باعث شده است که روغنهای مسابقهای – که برای کار در شرایط بار حرارتی و مکانیکی بسیار بالا طراحی شدهاند – از مقدار زیاد ZDDP و مقدار بسیار کم شویندهها استفاده کنند. بنابراین بسیاری از روغنهای Racing با وجود بالاترین سطح محافظت، فقط استانداردهای پایین مانند API SH یا حتی SG را دریافت میکنند. زیرا استاندارد API برای این روغنها اصلاً معیار مناسبی نیست و معمولا بر روی بسته بندی استاندارد API نوشته نمی شود .
در حوزهٔ موتور سیکلتها نیز شرایط مشابهی وجود دارد. به دلیل دورهای عملیاتی بالا، بار یاتاقانی زیاد، دمای عملیاتی بالا و نیاز به اصطکاک کنترلشده در کلاچ تر (Wet Clutch)، روغن این موتورها نمیتواند بسیاری از الزامات استانداردهای جدید API را برآورده کند. به همین علت در دفترچهٔ بسیاری از موتورسیکلتها – مانند Benelli 300 – استفاده از روغن با استاندارد API SL نهایت سطح مجاز اعلام شده است.
با این توضیحات، واضح است که پیشنهاد فروشندگان برای استفاده از روغنهای ردهٔ API SN یا API SP در موتوری که طراحی آن بر اساس SL یا SJ انجام شده است، یک اشتباه فنی جدی است. استفاده از استانداردهای بالاتر نهتنها مزیتی ایجاد نمیکند، بلکه با کاهش ZDDP و افزایش شویندهها، میتواند موجب افزایش سایش قطعات، و آسیب به موتورهای قدیمیتر شود.
اصل طلایی انتخاب روغن موتور این است:
همیشه دقیقاً همان استانداردی را انتخاب کنید که سازندهٔ موتور در دفترچهٔ آن مشخص کرده است.
این استاندارد حاصل محاسبات مهندسی مرتبط با جنس قطعات، نوع خودرو، دور عملیاتی، فشار یاتاقانی، وجود یا عدم وجود کلاچ تر، و نوع پوششهای سطحی است.اگر در دفترچهٔ خودروی شما API SL ذکر شده است، تنها باید میان برندهای معتبر با همان استاندارد انتخاب کنید. برای مثال برای خودرو 206 استاندارد روغن موتور و گرانروی ان در تصویر زیر آورده شده است.
در فضای مجازی ما را دنبال کنید
